Mensen die meerdere talen spreken, hebben mogelijk een brein dat er jonger uitziet dan hun werkelijke leeftijd doet vermoeden. Dat blijkt uit onderzoek dat werd gepresenteerd op het FENS Forum 2026 van de Federation of European Neuroscience Societies. Bij deelnemers die vier talen spraken, leek het brein ongeveer dertien jaar jonger dan bij eentaligen. Het onderzoek werd geleid door dr. Lucia Amoruso van het Basque Center on Cognition, Brain and Language in San Sebastián (Spanje), samen met collega’s uit Chili, Argentinië en Ierland. Belangrijk om te benadrukken: het gaat om een verband, niet om een bewezen oorzakelijk gevolg.
- Tweetaligen hadden een brein dat er ongeveer zes jaar jonger uitzag dan dat van eentaligen.
- Bij drie talen was dat verschil ongeveer zeven jaar, bij vier talen zo’n dertien jaar.
- Vroeger beginnen en een hogere taalvaardigheid gingen samen met een sterker effect.
- Het onderzoek is correlationeel en toont geen oorzaak-gevolgrelatie aan.
De centrale bevinding is dat meertaligheid lijkt te werken als een glijdende schaal. “Het gaat er niet simpelweg om of je tweetalig bent of niet, maar om de diepte en de duur van je taalervaring”, aldus dr. Amoruso. Niet alleen het aantal talen speelde een rol: ook wie een tweede taal vroeger leerde en er vaardiger in werd, vertoonde gemiddeld een tragere hersenveroudering.
Hoe de onderzoekers een ‘hersenklok’ bouwden
Om veroudering van het brein te meten, bestudeerde het team eerst 728 mensen en ontwikkelde het een zogenoemde ‘brain aging clock’. Daarvoor werd gebruikgemaakt van magneto-encefalografie, een techniek die de zwakke magnetische velden opvangt die ontstaan wanneer hersencellen actief zijn.
Vervolgens analyseerde kunstmatige intelligentie de patronen van hersenactiviteit bij mensen van verschillende leeftijden. Zo konden de onderzoekers inschatten hoe typische hersenconnectiviteit er op verschillende momenten in het leven uitziet. Die klok pasten ze daarna toe op een aparte groep van 144 mensen om per persoon een ‘hersenleeftijd’ te schatten. De deelnemers kwamen uit Baskenland en spraken tussen één en vier talen, in verschillende combinaties van Spaans, Baskisch, Frans en Engels.
Toen de werkelijke leeftijd werd vergeleken met de geschatte hersenleeftijd, dook een opvallend patroon op: hoe meer talen, hoe jonger het brein leek.
Waarom taal het brein zou kunnen trainen
Het brein steunt op miljarden zenuwcellen die voortdurend met elkaar communiceren. Naarmate mensen ouder worden, kunnen die verbindingen verzwakken, wat bijdraagt aan trager denken en een afnemend geheugen. De onderzoekers suggereren dat meertalige ervaring een deel van die leeftijdsgebonden veranderingen kan compenseren. Een mogelijke verklaring is dat het schakelen tussen talen het brein voortdurend laat werken om concurrerende woorden en taalsystemen te beheren.
De analyse werd gecorrigeerd voor factoren zoals leeftijd, geslacht en opleiding. Toch waarschuwen de onderzoekers dat ook andere invloeden op de hersengezondheid, zoals levensstijl en sociale betrokkenheid, kunnen meespelen in de vastgestelde verschillen. Dat betekent dat de gevonden samenhang niet zonder meer als een rechtstreeks effect van talenkennis mag worden gelezen.
Wat het onderzoek voor de lezer betekent
Voor een Nederlandstalig publiek is de bevinding herkenbaar: velen groeien op of leven in een omgeving waar meerdere talen door elkaar worden gebruikt. De studie suggereert dat het onderhouden en uitbreiden van talenkennis mogelijk niet alleen sociale en culturele voordelen heeft, maar ook samenhangt met de gezondheid van het brein. Belangrijk is wel dat dit geen medisch advies is; het onderzoek toont een verband aan, geen recept.
Het team wil nu nagaan of vergelijkbare patronen opduiken bij mensen met neurodegeneratieve aandoeningen zoals de ziekte van Alzheimer, waar hersenveroudering en veerkracht bijzonder belangrijk zijn. Ook willen de onderzoekers uitzoeken of het spreken van twee of meer nauw verwante talen een nog sterker effect kan opleveren.
Professor Christina Dalla van de Nationale en Kapodistriaanse Universiteit van Athene, die niet bij het onderzoek betrokken was, plaatste het in een breder kader. “We weten dat veel factoren onze hersengezondheid kunnen beïnvloeden naarmate we ouder worden: niet roken, gezond eten, sociaal en artistiek actief zijn, en beweging helpen allemaal”, zei ze. Volgens haar zijn er tal van goede redenen om op elke leeftijd een taal te leren — sociaal, cultureel en voor de gezondheid van het brein — en verdient talenonderwijs op school en levenslang steun, ook al is het moeilijk.
Spreek je zelf meerdere talen, of ben je er een aan het leren? Deel je ervaring en laat weten of deze bevindingen je motiveren om ermee door te gaan.
