Waarom mieren gek doen na het zetten van lokdoosjes

Wie in huis of tuin een mierenlokdoosje neerzet en vervolgens méér mieren ziet rondlopen, denkt al snel dat de aanpak faalt. Toch is het tegendeel vaak waar. Nieuw onderzoek van de University of California, Riverside laat zien dat het gedrag van mieren drastisch verandert zodra een bestrijdingsmiddel zich door de kolonie verspreidt. Voor de vele huishoudens die grijpen naar kant-en-klare lokdoosjes tegen mieren is dat relevant: opvallende drukte na het plaatsen betekent niet dat het middel niet werkt, maar juist dat het zijn werk begint te doen.

Het onderzoek komt uit het laboratorium van entomologieprofessor Dong Hwan Choe en verscheen onlangs in het vakblad Insects. Het richt zich op de Argentijnse mier, een invasieve soort die in Zuid-Californië veelvuldig in huizen en tuinen opduikt, en op twee middelen die vaak in mierenlokaas zitten: thiamethoxam en boorzuur.

Doorzichtige kolonies gaven zicht op het binnenleven

Om precies te zien wat er gebeurt, bouwden Choe en zijn studenten in het laboratorium transparante kolonies. Zo konden ze de activiteit zowel binnen als buiten het nest volgen. In gezonde kolonies verspreiden Argentijnse mieren zich over de beschikbare ruimte: de meeste blijven binnen om de koningin en het broed te verzorgen, terwijl sommige werksters naar buiten trekken op zoek naar voedsel.

“Tijdens een eerder onderzoek zagen we de mieren op de eerste of tweede dag na het aanbrengen van thiamethoxam-lokaas vreemd doen, en dat deed ons afvragen of dat gedrag samenhing met de giftige werking”, vertelt Choe.

Het ene middel jaagt mieren naar buiten, het andere naar binnen

De twee stoffen bleken bijna tegengestelde effecten te hebben. Na blootstelling aan thiamethoxam werden veel meer mieren actief búíten het nest. Ze zwierven rond in het zoekgebied voordat ze uiteindelijk stierven. Omdat het middel het zenuwstelsel aantast, vermoedt Choe dat de extra activiteit een neurologisch effect is.

“Het is alsof ze allemaal high zijn van nicotine”, zegt Choe. “Hun zenuwstelsel is aangetast door het insecticide.”

Thiamethoxam is een neonicotinoïde die het zenuwstelsel overprikkelt en uiteindelijk verlamming veroorzaakt. Omdat het middel ook dodelijk is voor bijen, gelden er beperkingen op het gebruik; het mag niet op bloeiende planten worden gespoten. In stationaire lokdoosjes is de kans dat andere insecten worden getroffen kleiner.

Boorzuur zorgde voor het omgekeerde. In plaats van naar buiten te zwerven, stopten aangetaste mieren volledig met foerageren en verzamelden ze zich juist dicht opeen binnen het nest, vooral bij waterbronnen. Boorzuur tast onder meer de darmwand aan en, bij sommige mieren, het uitscheidingsorgaan dat een rol speelt in de waterhuishouding. Dat zou verklaren waarom de vergiftigde mieren bij water samentroepen, al is daar volgens Choe meer onderzoek voor nodig.

Wat gebruikers verkeerd kunnen interpreteren

Voor wie zelf mieren bestrijdt, is dat inzicht waardevol. Bij boorzuur lijkt een kolonie soms snel uitgeschakeld omdat de mieren stoppen met foerageren — maar overlevers kunnen later terugkeren. Bij thiamethoxam gebeurt het omgekeerde: vergiftigde werksters dwalen een dag of twee door zichtbare plekken als gootstenen, garages of vensterbanken, waardoor het lijkt of de plaag juist erger wordt.

Choe waarschuwt bovendien dat verlichting tijdelijk kan zijn. Beide middelen doden de meeste werksters, maar niet altijd de koningin. Zodra die een nieuw broed uitbroedt, kan de overlast terugkeren. Resistentie tegen de middelen is bij mieren niet bekend, maar de dieren blijven volgens de onderzoekers berucht lastig te bestrijden. Het project nam meer dan twee jaar in beslag, met een grote inbreng van studenten uit Choe’s lab.

Herken je het beeld van plotseling meer mieren na het zetten van een lokdoosje? Deel je ervaringen en tips hieronder.