Onderzoekers van Boston University en de University of Louisville waarschuwen dat het gebruik van rioolwater- en milieutoezicht in gevangenissen zich vrijwel zonder toezicht en zonder duidelijke ethische regels heeft ontwikkeld. In een analytisch essay in het American Journal of Public Health concluderen ze dat deze vorm van bewaking in detentie-omgevingen noch volledig onder de bescherming van proefpersonen valt, noch volledig verantwoording aflegt aan de gebruikelijke richtlijnen voor de volksgezondheid. Volgens de auteurs zijn gedetineerden in tal van instellingen en meerdere Amerikaanse staten al beperkt in hun bewegingsvrijheid of zagen zij activiteiten geschrapt op basis van deze gegevens, zonder de waarborgen die bij zorgvuldige klinische besluitvorming horen.
- Rioolwatertoezicht in gevangenissen valt tussen twee regelkaders in, aldus de onderzoekers.
- Gedetineerden werden al beperkt in beweging op basis van deze data, zonder normale waarborgen.
- De praktijk groeide van drugsdetectie naar bredere ziektebewaking, met name tijdens COVID-19.
Wat rioolwatertoezicht precies inhoudt
Rioolwater- en milieutoezicht (in het Engels afgekort tot WES) is de analyse van water- en milieumonsters zoals rioolwater om biologische en chemische markers binnen een populatie vroeg en niet-invasief te volgen. Het is een steeds vaker gebruikt instrument voor de volksgezondheid. Gekoppeld aan klinische gegevens biedt het een realtime beeld van de gezondheidstoestand van een gemeenschap, waardoor sneller en gerichter kan worden ingegrepen bij infectieziekten. Juist in gesloten omgevingen als gevangenissen is het gebruik ervan volgens de onderzoekers ethisch echter nauwelijks onderzocht.
Een versnipperd regelkader dat niet voor deze situatie is bedoeld
Het team bekeek richtlijnen voor de volksgezondheid, regels rond onderzoek met proefpersonen, medisch-ethische codes en het grondwettelijk recht. De conclusie: geen enkel kader is ontworpen met dit scenario in gedachten. Dat leidt tot een gefragmenteerd landschap waarin sommige waarborgen degelijk en effectief onderzoek juist belemmeren, terwijl andere er niet in slagen misbruik of schade voor gedetineerden en omliggende gemeenschappen te voorkomen.
“Gedetineerde populaties ervaren al alomtegenwoordige bewaking, beperkte autonomie en een onevenredige ziektelast, en kennen een lange geschiedenis van uitbuiting in onderzoek”, schrijven de auteurs.
Gevangenissen zijn daarom volgens hen uitzonderlijke plekken waar deze technologie verscherpte vormen van monitoring en straffende beperkingen mogelijk maakt, zonder de bescherming die normaal gesproken in zowel onderzoeksethiek als volksgezondheidspraktijk wordt verwacht.
Van drugsdetectie naar brede ziektebewaking
De onderzoekers voerden een stakeholderanalyse uit van alle partijen die door de praktijk worden geraakt en traceerden de ontwikkeling ervan. Het gebruik begon bij het opsporen van drugs, breidde uit tijdens de coronapandemie en kent inmiddels nieuwe toepassingen, zoals de bewaking van hepatitis A. Hun analyse documenteert hoe snel en geruisloos de praktijk is gegroeid, met vrijwel geen regelgevend toezicht.
Waarom de bevindingen ook buiten de gevangenismuren tellen
Volgens medeauteur Alysse G. Wurcel, arts en universitair hoofddocent aan de Boston University Chobanian & Avedisian School of Medicine en infectieziektenspecialist bij het Boston Medical Center, reikt de kwestie verder dan de gevangenis alleen. “Als bewaking zonder toestemming of verhaal genormaliseerd raakt in detentie-omgevingen, wordt het makkelijker om die elders te rechtvaardigen, zoals in immigratiedetentie, psychiatrische instellingen en landelijke gemeenschappen met geïsoleerde watersystemen”, aldus Wurcel.
De onderzoekers hopen dat hun werk bijdraagt aan de ontwikkeling van heldere ethische standaarden voor rioolwatertoezicht in detentie-omgevingen. Die zouden volgens hen de rechten, waardigheid en stem van gedetineerden centraal moeten stellen, in plaats van hen te behandelen als passieve onderwerpen van misplaatste volksgezondheidsbewaking. Aan het onderzoek werkten ook wetenschappers van het College of Engineering van Boston University mee.
Waar ligt volgens u de grens tussen effectieve gezondheidsbewaking en ongeoorloofd toezicht? Deel uw mening over het meten van rioolwater in gesloten instellingen.
