Natuurkundigen hebben in de vergelijkingen van Albert Einstein een verrassend theoretisch verschijnsel gevonden. Volgens hun werk kunnen de onderliggende structuren van zwaartekrachtvelden breken en zich opnieuw verbinden. Daarbij stroomt energie van de zwaartekracht naar materie. De onderzoekers Luca Comisso van Columbia University en Felipe A. Asenjo van de Universidad Adolfo Ibáñez in Chili noemen het proces ‘gravitationele reconnectie’. Het lijkt onverwacht sterk op het mechanisme achter sommige van de krachtigste uitbarstingen op de zon. Hun studie, getiteld ‘Reconnection of Gravitational Fields’, verscheen in het vakblad Physical Review D van de American Physical Society.
- Volgens Comisso en Asenjo kunnen zwaartekrachtvelden in theorie ‘breken’ en zich opnieuw verbinden, waarbij energie naar materie gaat.
- Het proces lijkt op magnetische reconnectie, het mechanisme achter zonnevlammen.
- De studie verscheen in Physical Review D en bouwt voort op eerder werk in Physical Review Letters.
- Het gaat om een wiskundige beschrijving: er scheuren geen fysieke oppervlakken in de ruimtetijd.
Een andere wiskundige blik legt verborgen gedrag van zwaartekracht bloot
Comisso is als geassocieerd onderzoeker verbonden aan de afdelingen Sterrenkunde en Natuurkunde van Columbia University en aan het Columbia Astrophysics Laboratory. Samen met Asenjo bekeek hij Einsteins vergelijkingen vanuit een ander wiskundig perspectief. Zo ontdekten de twee een opvallende overeenkomst tussen zwaartekracht en het gedrag van plasma’s. Plasma’s zijn gassen die bestaan uit elektrisch geladen deeltjes.
“Sommige implicaties zitten verborgen in de vergelijkingen, en die zijn niet eenvoudig te vatten door er alleen naar te kijken”, zegt Comisso. “Je moet ze op een andere manier herschrijven, en dan kun je dat gedrag benutten.”
Zonnevlammen dienen als model voor het nieuwe verschijnsel
De sleutel tot de ontdekking ligt in magnetische reconnectie. Magneetvelden worden vaak weergegeven met gebogen lijnen, zoals de patronen van ijzervijlsel rond een magneet of de enorme magnetische lussen boven het zonsoppervlak. In een plasma kunnen die veldlijnen worden uitgerekt, gedraaid en getrokken. Onder bepaalde omstandigheden veranderen hun verbindingen plotseling, en komt opgeslagen magnetische energie vrij in de omringende deeltjes. Dat proces drijft zonnevlammen aan en behoort tot de belangrijkste mechanismen waarmee in het heelal energie vrijkomt.
“Magnetische reconnectie houdt in dat deze veldlijnen in een specifieke configuratie breken en zich in een andere configuratie opnieuw verbinden”, legt Comisso uit. “Wanneer ze breken en opnieuw verbinden, komt er energie vrij.” Dat levert volgens hem krachtige gebeurtenissen op: “Het neemt energie uit het magnetisch veld en geeft die aan de deeltjes in het plasma, wat explosies en energierijke gebeurtenissen veroorzaakt.”
In vier dimensies worden veldlijnen ‘vellen’
Zwaartekrachtvelden kunnen volgens de onderzoekers een vergelijkbare transformatie ondergaan. Zwaartekracht speelt zich echter af in Einsteins vierdimensionale ruimtetijd, met drie ruimtelijke dimensies en één tijdsdimensie. De wiskundige structuur verschilt daardoor van die van een gewoon magneetveld.
“Omdat ruimtetijd vierdimensionaal is in plaats van driedimensionaal, gaat het bij zwaartekracht om zoiets als veld-‘vellen’ in plaats van veldlijnen”, aldus Comisso. “Als je een dimensie toevoegt aan een lijn, krijg je een vlak. Je kunt het zien als veel lijnen die samen een ‘vel’ vormen.” Net als magnetische veldlijnen kunnen deze zwaartekrachtvellen onder de juiste omstandigheden hun verbindingen herschikken.
De vellen zijn wiskundige voorstellingen en geen fysieke oppervlakken die letterlijk scheuren; hun reconnectie beschrijft hoe het zwaartekrachtveld energie aan materie kan overdragen.
Eerder onderzoek vond verborgen regels in Einsteins theorie
De nieuwe studie bouwt voort op een eerdere publicatie in Physical Review Letters van Comisso, Asenjo en Maricarmen A. Winkler. Dat werk bracht wiskundige beperkingen aan het licht die bepalen welke veranderingen in de geometrie van de ruimtetijd mogelijk zijn: hoe ruimtetijd kan buigen, rekken en in de tijd veranderen. Die beperkingen zitten in Einsteins theorie ingebouwd, maar waren in deze vorm nog niet herkend.
“De vergelijkingen van Einstein bevatten beperkingen op hoe ruimtetijd kan evolueren die niet direct zichtbaar zijn”, zegt Asenjo. “Door deze verborgen nieuwe eigenschappen bloot te leggen, kunnen we de fundamentele regels gaan begrijpen die bepalen hoe dit proces van gravitationele reconnectie verloopt.”
In hun nieuwste werk onderzochten Comisso en Asenjo wat er gebeurt als de ideale omstandigheden wegvallen die de verbindingen in zwaartekrachtstructuren normaal in stand houden. Dan kunnen die verbindingen veranderen, met gravitationele reconnectie als gevolg.
Inzicht in extreme zwaartekracht, zoals bij botsende zwarte gaten
Volgens de onderzoekers kan het verband met plasmafysica nieuwe inzichten geven in het gedrag van zwaartekracht onder extreme omstandigheden, ook bij botsingen tussen zwarte gaten.
Hun aanpak zou wetenschappers kunnen helpen fundamentele regels voor het gedrag van zwaartekrachtvelden te ontdekken. Dat is vooral waardevol in gebieden waar zwaartekracht de ruimtetijd sterk vervormt. Daar zijn zelfs de krachtigste computersimulaties moeilijk te interpreteren.































