Ceuta is een Spaanse exclave aan de Noord-Afrikaanse kust, een autonome stad van ruim 80.000 inwoners die volledig door Marokkaans grondgebied en de Middellandse Zee wordt omsloten. Voor veel migranten geldt het als een poort naar de Europese Unie, omdat het formeel Spaans en dus EU-grondgebied is. Deze week werd die poort het toneel van een van de grootste migratiecrises in jaren: volgens de Spaanse autoriteiten drongen tussen de 50.000 en 60.000 mensen vanuit Marokko de stad binnen, waarna het overgrote deel even snel weer vertrok.
- Spanje spreekt van zeker 50.000 tot 60.000 migranten die Ceuta binnenkwamen.
- Volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken keerden 48.300 mensen vrijwillig terug naar Marokko.
- Bij de massale oversteek kwamen meerdere tientallen migranten om het leven.
- De EU sprak van “onaanvaardbare” taferelen; Italië pleitte voor schorsing van Spanje uit Schengen.
De meeste migranten kwamen vanuit de Marokkaanse havenstad Fnideq. Ze zwommen, kwamen per boot of klommen over grenshekken. Velen zwommen om een kleine grensbarrière heen die in de Middellandse Zee uitsteekt — een tocht van ongeveer vijf kilometer door zee. Bij de stormloop verloren tientallen migranten het leven, onder meer door verdrinking en in de verdrukking bij een poging de pier te beklimmen. Over het exacte dodental lopen de opgaven uiteen: het Spaanse ministerie en verschillende bronnen noemen verschillende aantallen.
Bijna iedereen keerde binnen een dag weer terug
Net zo snel als de migranten aankwamen, verdwenen de meesten ook weer. Aan het begin van de avond meldde het Spaanse ministerie van Binnenlandse Zaken dat 48.300 migranten vrijwillig waren teruggekeerd richting Marokko. Sommigen gingen zwemmend terug; ook werden hekken op het vasteland opengezet zodat migranten in één richting naar huis konden. “De meeste mensen die gisteren kwamen, zijn nu terug in Marokko”, zei een Spaanse regeringsfunctionaris. De situatie was volgens hem “op weg terug naar normaal”.
De Europese Commissie benadrukte dat er “geen doorreisbewegingen richting het Europese continent of andere lidstaten” plaatsvonden.
Beloften van gouden bergen bleken vals
Uit gesprekken met Spaanse media blijkt dat veel migranten — voornamelijk jonge mannen — gouden bergen waren beloofd. “Ze vertelden ons dat we onderdak en een visum zouden krijgen om naar Algeciras te reizen, maar het was allemaal een leugen”, zegt de 18-jarige Mohamed tegen de krant El País. Een andere migrant beschreef de aankomst als een teleurstelling: “Er was geen eten en geen drinken, helemaal niets, en de politie behandelde ons slecht.”
Volgens de migranten liepen in Ceuta de prijzen op en sloten meerdere winkels hun deuren, waardoor wie de grens illegaal was overgestoken nauwelijks aan eten of drinken kon komen. Opvallend is dat een deel van de migranten zonder concreet plan de oversteek waagde; sommigen geven tegenover journalisten toe niet precies te weten waarom ze vertrokken.
Een rechterlijke uitspraak als vonk
De plotselinge toestroom houdt waarschijnlijk verband met een recente uitspraak van het Spaanse Hooggerechtshof. Die volgde op de zaak van een Algerijn die drie weken eerder op zee werd aangehouden op weg naar Ceuta. De rechter oordeelde dat migranten die zwemmend of per boot Ceuta proberen te bereiken, niet zonder procedure mogen worden teruggestuurd. Dat perkt Spanje’s zogeheten directe-terugkeerprocedure in.
De uitspraak ging als een lopend vuurtje rond op sociale media, waarna Marokkanen zich bij de pier in Fnideq verzamelden om de oversteek te wagen.
De crisis zette de verhoudingen binnen de EU op scherp
Madrid stuurde honderden extra politieagenten, militairen, duikers, drones en boten naar Ceuta. Premier Pedro Sánchez en zijn minister van Binnenlandse Zaken reisden af naar de exclave. Commissievoorzitter Ursula von der Leyen noemde de taferelen “onaanvaardbaar” en stelde: “We kunnen niet toestaan dat iemand naar onze Unie komt zonder zich aan onze regels te houden.”
De crisis leidde tot diplomatieke spanningen. Italië riep op Spanje te schorsen uit de Schengenzone van open binnengrenzen, waarop Madrid de Italiaanse ambassadeur ontbood en Rome ervan beschuldigde de crisis voor politiek gewin te gebruiken. Finland en Denemarken steunden de Italiaanse oproep; de Duitse bondskanselier Friedrich Merz eiste dat Marokko “illegale migranten onmiddellijk terugneemt”. Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk zeiden klaar te staan om Spanje te helpen, maar Parijs scherpte tegelijk de controles aan zijn grens met Spanje aan.
Dat het overgrote deel van de migranten binnen een dag terugkeerde, laat zien hoe vluchtig deze crisis was — al blijft de kernvraag onbeantwoord wat er moet gebeuren met de mensen die in Ceuta zijn achtergebleven, en of zij het Spaanse vasteland en daarmee de rest van Europa kunnen bereiken.
Wat vindt u: moet de EU landen als Spanje bij zo’n plotselinge toestroom steunen, of hoort grensbewaking een nationale verantwoordelijkheid te blijven? Deel uw mening.
