Leerlingen die op jongere leeftijd hun eerste persoonlijke social-media-account openen, presteren later gemiddeld slechter op gestandaardiseerde toetsen. Dat blijkt uit een studie in Nature Human Behaviour onder 5.227 Italiaanse leerlingen van 28 scholen in het noorden van het land. Onderzoeksleider Marco Gui en collega’s van de Universiteit van Milaan-Bicocca analyseerden tussen 2023 en 2024 verzamelde enquêtegegevens over het gebruik van onder meer Facebook, Instagram en TikTok, en legden die naast toetsresultaten voor Italiaans, Engels en wiskunde. De auteurs vermoeden dat overmatig gebruik en verstoorde aandacht een rol spelen, maar waarschuwen dat het om een observationele studie gaat.
- Het onderzoek volgde 5.227 leerlingen van 28 scholen in Noord-Italië.
- Wie in groep 6-niveau (11-12 jaar) een account opende, scoorde later lager voor Italiaans en wiskunde.
- Een verschil van 0,2 standaarddeviatie staat volgens de auteurs gelijk aan zo’n half jaar onderwijs.
- Voor Engels vonden de onderzoekers geen verschil.
De meeste tieners maken al rond hun tiende een eerste account aan
Sociale media zijn wijdverspreid onder jongeren, en de meesten maken hun eerste account aan op hun tiende of elfde. Eerder onderzoek richtte zich vooral op de vraag hoe deze platformen het welzijn van adolescenten beïnvloeden. Over de gevolgen voor de schoolprestaties bestond veel minder duidelijkheid. Juist die leemte wilde het Italiaanse team opvullen door het moment van het eerste account te koppelen aan de latere toetsresultaten van dezelfde leerlingen.
Om te begrijpen waarom een verschil van tienden van een standaarddeviatie ertoe doet: het is een statistische maat voor hoe ver een score afwijkt van het gemiddelde. De onderzoekers vertalen die abstracte maat naar iets herkenbaars — in deze studie komt 0,2 standaarddeviatie neer op ongeveer een half jaar aan onderwijs.
Hoe vroeger het eerste account, hoe groter de achterstand
Vergeleken met leerlingen die pas op hun veertiende of vijftiende (of later) een account openden, scoorden wie dat al op hun elfde of twaalfde deed rond de 0,22 standaarddeviatie lager voor Italiaans en 0,18 lager voor wiskunde op hun dertiende of veertiende. Op hun vijftiende of zestiende bleef het gat voor Italiaans op 0,22 staan, terwijl het voor wiskunde verder opliep tot 0,27 standaarddeviatie.
Wie later begon, had een kleinere achterstand: bij een account op de leeftijd van twaalf of dertien jaar ging het om 0,17 (Italiaans) en 0,22 (wiskunde), en bij een start rond dertien jaar om 0,11 voor beide vakken.
Opvallend is dat de onderzoekers voor Engels geen verschil vonden. Uit een aanvullende analyse bleek verder dat leerlingen die naar eigen zeggen vaker hun telefoon checkten, doorgaans eerder een account hadden geopend en lagere scores haalden voor Italiaans en wiskunde. Deze groep gaf ook vaker aan dat er minder ouderlijk toezicht was op hun gebruik van sociale media.
Onderzoekers noemen het bewijs robuust, maar manen tot voorzichtigheid
De auteurs concluderen dat hun analyse binnen deze onderzoeksgroep een robuuste aanwijzing geeft voor een negatief effect van vroeg social-media-gebruik op de scores voor Italiaans en wiskunde. Tegelijk benadrukken zij dat de studie observationeel is. Dat betekent dat ze een verband vaststellen, maar geen oorzakelijk verband bewijzen: andere factoren die samenhangen met zowel een vroeg account als lagere cijfers kunnen het beeld mee bepalen. Gezien het lopende debat over sociale media in het onderwijs moeten de bevindingen dan ook met de nodige voorzichtigheid worden gelezen.
Voor ouders en scholen — ook in Nederland en Vlaanderen, waar leeftijdsgrenzen en schermtijd volop worden besproken — voedt de studie vooral de vraag wanneer een eerste account verstandig is. Het onderzoek schrijft geen concreet advies voor, maar plaatst het moment van dat eerste profiel nadrukkelijk in verband met latere leerresultaten.
Vanaf welke leeftijd zou een kind volgens u een eigen social-media-account mogen hebben? Deel uw ervaring en uw argumenten.
